Muzeum Zamoyskich
Dawna siedziba rodziny Zamoyskich znajduje się w niewielkiej wsi Kozłówka położonej w województwie lubelskim, około 30 km na północ od Lublina. Przepiękny neobarokowy pałac jest jedną z najlepiej zachowanych rezydencji arystokratycznych w Polsce. Często nazywany „podlubelskim Wersalem” pałac Zamoyskich zachwyca wielu odwiedzających go gości.
Przy pałacowym dziedzińcu znajdują się: kordegarda północna, oficyna północna (w której znajdują się kasy), połączona z pałacem kaplica, oficyna południowa i powozownia.
Na szczycie bramy prowadzącej na teren zespołu pałacowo-parkowego uwagę zwraca napis – „To mniey boli”. Zdanie było dewizą rodziny Zamoyskich, a zostało wypowiedziane przez protoplastę rodu Floriana Szarego. Ten dzielny rycerz brał udział w bitwie pod Płowcami, podczas której został ciężko ranny. Gdy król Władysław Łokietek zapytał go o zadane rany, ten odrzekł – „to mniej boli, niż cios zadany przez Krzyżaków państwu polskiemu”.
Klatka schodowa zachwyca bogactwem zdobień i pokaźną kolekcją obrazów w przepięknych złoconych ramach, które szczelnie wypełniają każdą ścianę.
Pałacowe wnętrza urządzono z olbrzymim przepychem. Ilość przedmiotów zgromadzonych w każdym pomieszczeniu przyprawia o zawrót głowy. Bogaty zbiór obrazów, meble z warsztatów włoskich i niemieckich rzemieślników, piece z miśnieńskich kafli, porcelana z manufaktur chińskich, niemieckich i francuskich, zegary, sprzęty codziennego użytku oraz nowoczesne instrumenty muzyczne są świadectwem zamożności dawnych właścicieli pałacu.
Na przełomie XIX i XX wieku w pałacu pojawiła się instalacja wodno-kanalizacyjna. W łazience należącej do apartamentu południowego stoi oryginalna mahoniowa umywalnia z marmurowym blatem, ruchomym zlewem oraz wysuwanym bidetem i naczyniem do mycia nóg.
W pokoju kredensowym uwagę zwraca czeski aparat do odkurzania ATOM, opatentowany w 1909 roku. Przenoszenie tak solidnego sprzętu domowego wymagało wiele wysiłku.
Pałac połączony jest z kaplicą zbudowaną w latach 1903–1909. Jej wystrój nawiązuje do kaplicy królewskiej w Wersalu.
Niedaleko ołtarza znajduje się wykuta w marmurze kopia nagrobka Zofii z Czartoryskich Zamoyskiej.
Podczas okupacji niemieckiej w pałacowej kaplicy schronienie znalazł przyszły kardynał Stefan Wyszyński. W pomieszczeniu, w którym przebywał duchowny oglądać można ekspozycję, na którą składają się pamiątki, fotografie oraz rzeczy osobiste należące do Prymasa Tysiąclecia.
W Powozowni oglądać można historyczne pojazdy konne z XIX i początku XX wieku, uprzęże końskie, zabytkowe siodła, akcesoria jeździeckie oraz bogatą kolekcję latarni powozowych.
Za pałacem znajduje ogród francuski otoczony z obu stron rzędami starych lip. Zadbane rabaty kwiatowe zamknięte są opaskami z misternie przystrzyżonego bukszpanu. Uwagę zwraca żeliwna, XIX-wieczna fontanna przedstawiającą grupę trzech nagich chłopców. Fontannę wzorowano na podobnych obiektach znajdujących się w Wersalu.
Prawdziwą ozdobą zespołu w Kozłówce są pawie, które dumnie przechadzają się między gośćmi muzeum.
