Założone w 1971 roku Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu zajmuje powierzchnię ponad 60 ha. Na ekspozycję składają się: wieś rzędówka z 10 zagrodami, kościół, dworek, karczma i kuźnia. Całość wyróżnia przede wszystkim pietyzm, z jakim odwzorowano gospodarstwa z XIX i XX wieku. Zadbano nie tylko o wnętrza, ale również o otoczenie budynków – ogrody, pola, sady, pasieki oraz zwierzęta pasące się za miedzą.
Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu drobiazgowo odwzorowuje wieś mazowiecką drugiej połowy XIX wieku. Dzięki wielu atrakcjom dla zwiedzających, a także modernizacji i poszerzaniu infrastruktury, turysta w aktywny sposób może zapoznać się z dziedzictwem Mazowsza Starego. Muzeum zachwyca nie tylko zwiedzających, jego plenery wykorzystywano w takich filmach jak „Ogniem i mieczem” czy „Pan Tadeusz”, a także w wielu reklamach i klipach.
Obecnie zasięg działania, założonego w 1971 roku, muzeum obejmuje region Mazowsza północno-zachodniego. Obszar ten był zamieszkany przez chłopstwo oraz drobną szlachtę. Z biegiem czasu te stale współegzystujące grupy upodobniły się do siebie zarówno w sferze kultury materialnej jak i duchowej. W wyniku reform rolnych przeprowadzonych w XIX wieku upowszechniły się na Mazowszu Starym (północno-zachodnim) wsie zwane rzędówkami, czyli po jednej, a czasem i po drugiej stronie drogi stawiano w tzw. rzędzie zagrody; grunty w rzędówkach były podzielone na pasy, z których każdy należał do jednego gospodarza. Właśnie ten typ osadnictwa prezentuje sierpecki skansen. Z tym, że tu gospodarstwa położone są wzdłuż drogi, po jednej stronie. Po drugiej zaś, prostopadle do drogi ciągną się szerokie pasy pól. Odwzorowana w muzeum mazowiecka wieś rzędówka składa się z: dziesięciu zagród prezentujących różne pod względem zamożności typy gospodarstw wiejskich, niewielkich poletek położonych tak samo jak w dziewiętnastowiecznej wsi oraz drewnianego kościoła.
Wnętrza chałup szczegółowo odtwarzają wystrój wiejskich domostw. Oglądając ekspozycje można się przekonać, jak zmieniała się przez lata ludowa estetyka; jak przyozdabiano chałupę w połowie XIX wieku, bądź jak wyglądała izba rodziny chłopskiej w latach 60. XX wieku. Wnętrza różnią się też w zależności od zawodów mieszkańców. W jednej z izb znajduje się zakład szewski, w innej zwiedzający mogą zobaczyć, jak wyglądała szkolna salka z okresu dwudziestolecia międzywojennego XX w..
Poza stałymi ekspozycjami, Muzeum Wsi Mazowieckiej oferuje zwiedzającym wystawy czasowe. W zależności od pory roku, w której odwiedzamy sierpeckie muzeum, wnętrza domostw będą miały innych wystrój, adekwatny do kalendarza. W okresie wielkanocnym czy Bożego Narodzenia poszczególne pomieszczenia nabierają więc świątecznego charakteru, latem natomiast pokazują codzienność.
Skansen współcześnie
Do 2023 roku powierzchnia muzeum wynosiła 32,5 ha. W listopadzie ubiegłego roku dzięki staraniom samorządu województwa mazowieckiego teren skansenu powiększył się o prawie 4 ha. Na nowo przyłączonym terenie powstać ma w przyszłości zespół małomiasteczkowy.
Dzisiaj goście muzeum oglądać mogą chałupy, dwory, kościół, budynki gospodarcze, kuźnie, wiatraki i młyny wodne. Na terenie muzeum znajduje się 80 obiektów dawnego budownictwa wiejskiego, a na montaż czekają jeszcze 22 budynki.
W zbiorach muzeum znajduje się także licząca sobie ponad 16 000 kolekcja eksponatów ruchomych, m. in. maszyn rolniczych, pojazdów, uli, narzędzi pszczelarskich, sztuki ludowej.
Na uwagę zasługuje jedyna w kraju ekspozycja tzw. SAM-ów, czyli pojazdów wykonanych przez samych rolników.
Zespół wiejski
W skład zespołu wchodzą pochodzące z XIX i XX wieku chałupy z Alojzowa, Kłonówka, Chomentowa, Jastrzębi i Bartodziejów tzw. biedniacza, XX-wieczny Dom Ludowy z Jedlni i remiza z Antoniowa, obory, kurniki, chlewy, ubikacje, a także gołębnik, suszarnia tytoniu, kuźnia, spichlerze, stodoły, studnie, szopy, sieczkarnia i olejarnia.
Zespół dworski
Zespół dworski tworzą modrzewiowy dwór z Brzeziec z II poł. XVIII wieku oraz datowany na ok. 1780 rok dwór z Pieczysk, w którym znajduje się wystawa wnętrz mieszkalnych.
Wokół dworów zlokalizowane są zabudowania folwarczne z II poł. XIX wieku.
Zespół sakralny
Prawdziwą perełką zespołu sakralnego jest XVIII-wieczny kościół pw. św. Doroty z Wolanowa z przepiękną polichromią zdobiącą jego wnętrze.
Obok kościoła znajduje się XIX wieczna dzwonnica z Wielgiego, wzniesiona bez użycia gwoździ.
Zespół wiatraków
Zespół wiatraków składa się z czterech wiatraków nazywanych koźlakami, oraz dwóch paltraków przeniesionych z Grabowca i Kajetanowa.
Skansen bartniczo-pszczelarski
Ekspozycja prezentuje bogaty zbiór uli i narzędzi pszczelarskich. Wśród uli znajdują się unikatowe XVIII wieczne ule kłodowe. Wiele z eksponatów wykonali sami pszczelarze, co przekłada się na ich niepowtarzalność.
Pawilon ekspozycyjny
Znajduje się tutaj wystawa stała pt. "Maszyny i narzędzia rolnicze w zbiorach Muzeum Wsi Radomskiej”.
Zaprezentowano tutaj unikatową kolekcję narzędzi rolniczych, pojazdów mechanicznych i konstruowanych przez samych rolników SAM - ów.
Wystawy czasowe
Wystawy czasowe organizowane są w spichlerzu dworskim z Wilkowa oraz w Domu Ludowym z Jedli – Poświętnego.
Najstarszy zabytek w muzeum
Najstarszy z prezentowanych zabytków to chałupa drobnoszlachecka z Rzeszotar-Zawad, pochodząca z 1840 r.
Skansen i film
W plenerach i we wnętrzach wiejskich zagród sierpeckiego skansenu powstawały znane polskie filmy, jak np. „Ogniem i mieczem”, „Szwadron”, „Pan Tadeusz” oraz „Historia Roja, czyli w ziemi lepiej słychać”.
W sierpeckim skansenie znajduje się amfiteatr oraz stajnia. Działa także nowoczesny kompleks rekreacyjny z hotelem. Dostępna jest również ścieżka edukacyjno-przyrodnicza z ponad stu gatunkami i odmianami drzew oraz krzewów. Placówka organizuje cykliczne projekty edukacyjne i warsztaty, opowiadające o codziennym życiu mazowieckiej wsi w ciągu całego roku.
Karczma Pohulanka jest obiektem muzealnym. Przeniesiona została do skansenu z miejscowości Sochocin koło Płońska. POHULANKĄ została "ochrzczona" podczas realizacji filmu "Szwadron" w 1992. W filmie "Pan Tadeusz" zaś była ona karczmą Jankiela. W 1997/98 w skancenie kręcono sceny do filmu "Ogniem i mieczem", w reż. Jerzego Hoffmana.
Skansen tętniący życiem
W sezonie letnim od maja do końca września Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu organizuje liczne imprezy plenerowe przybliżające bogatą tradycje i obyczajowość mazowiecką. Do takich wydarzeń należą m.in.: „Żniwa w skansenie” czy „Wykopki”.
W każdą niedzielę i święto (z wyjątkiem pierwszych niedziel miesiąca) w MWM odbywa się „Niedziela w skansenie” służąca popularyzacji ginących zawodów, stroju ludowego i wiejskich zajęć codziennych okresu przedwojnia. Na terenie ekspozycji odbywają się pokazy rzemiosła i rękodzieła prowadzone przez twórców ludowych. To niebywała okazja, by przyjrzeć się rzemiosłu wikliniarza, kowala, szewca, snycerza czy tkaczki. Przy jednej z chałup można własnoręcznie ubić w kierzance masło i skosztować go z chlebem wiejskim, a przy innej nauczyć się prania na tarze. Dla dzieci interesujący będzie z pewnością proces tworzenia ozdób papierowych, zabawa replikami dawnych zabawek czy lekcja kaligrafii w izbie lekcyjnej z początku XX wieku.
Pierwszą rzeczą, o której trzeba wspomnieć to olbrzymi teren, na którym rozsiane są obiekty muzealne. Nie spodziewaliśmy się, że czeka nas naprawdę dłuuugi spacer.
Sam obszar muzeum jest bardzo zróżnicowany, nie brakuje tutaj pagórków, stawów i przepływającej przez skansen malowniczej rzeki Mlecznej.
Chałupy stoją wśród rozległych pól, na których uprawiane są ziemniaki i zboże. Można naprawdę poczuć atmosferę dawnej wsi radomskiej.
Polecamy zajrzeć do młynów wodnych, zlokalizowanych nad rzeką Mleczną. W środku wyglądają one tak, jakby przed chwilą pracujący tam ludzie zrobili sobie krótką przerwę w pracy.
Kolejnym ważnym punktem odwiedzin w radomskim skansenie była wystawa maszyn rolniczych, która cieszy się dużą popularnością, co możemy potwierdzić. Naszą uwagę zwrócił retro traktor Ursus C-45 – pierwszy seryjny ciągnik wyprodukowany w Państwowych Zakładach Inżynierii w Ursusie w roku 1947.
Porządnie zmęczeni, ale bardzo zadowoleni, wróciliśmy na obszerny parking przed muzeum. Postanowiliśmy odwiedzić to niezwykłe miejsce jeszcze raz, ale następnym razem naszą wizytę połączymy z uczestnictwem w jednej z imprez, jakie odbywają się na terenie skansenu.
» Muzeum Wsi Radomskiej: ul. Stawowa (dojazd od ul. Krychnowickiej), 26-600 Radom
» Kontakt: tel./fax 48 332 92 81 Sekretariat
» Szczegółowe informacje dot. zwiedzania można znaleźć pod adresami: https://www.muzeum-radom.pl/kontakt/kontakt/957
Wejście do Muzeum oraz kasa biletowa znajdują się od ul. Stawowej (dojazd od ul. Krychnowickiej).
» Parking płatny przed wejściem głównym
» Uwaga: do muzeum można zabrać czworonoga, jednak piesek musi spacerować na smyczy.