Historia Węgrowa
Prawa miejskie nadano Węgrowowi w roku 1441, za sprawą księcia mazowieckiego Bolesława IV. W roku 1451 Stanisław z Ołomuńca został pierwszym właścicielem miasta.
Kolejni właściciele Węgrowa znacząco przyczynili się do jego rozwoju. Za sprawą Anny z Radziwiłłów Kiszczyny w mieście pojawili się osadnicy wyznania protestanckiego z różnych stron Europy .
W XVII wieku Bogusław Radziwiłł sprowadził do Węgrowa szkockich sukienników, dzięki którym miasto stało się wiodącym w kraju producentem wysokiej jakości sukna.
W roku 1664 Jan Bonawentura Krasiński sprowadził do Węgrowa reformatorów, co dało początek prześladowaniom religijnym. Krasińscy byli właścicielami miasta do roku 1762, z ich inicjatywy wybudowano w Węgrowie farę i kościół reformatorów.
Ostatnimi prywatnymi właścicielami miasta byli Lubieńscy.
W roku 1867 Węgrów został miastem powiatowym.
W okresie międzywojennym miasto było centrum zaopatrzenia dla pobliskich wsi i miasteczek.
Podczas II wojny światowej Węgrów wielokrotnie bombardowano, w wyniku czego niemal 60 % zabudowy miasta uległo zniszczeniu.
Wielokulturowość Węgrowa
Przez stulecia Węgrów był miastem, w którym katolicy, protestanci i Żydzi żyli obok siebie w poszanowaniu własnej odrębności kulturowej i religijnej.
Protestanci pojawili się tutaj z inicjatywy Anny z Radziwiłłów Kiszczyny, która założyła w mieście zbór kalwiński. Przez wiele lat Węgrów był najważniejszym w Polsce ośrodkiem protestantyzmu.
W 1569 miasto po Annie przejął jej syn Jan Kiszka, za sprawą którego pojawili się w Węgrowie Bracia Polscy – Arianie. Dla nich Kiszka założył drukarnię Braci Polskich, gdzie drukowano manifesty Arian.
W roku 1650 ówczesny właściciel Węgrowa Bogusław Radziwiłł, nadał cudzoziemcom przybywającym do miasta przywilej osiedlania się i nabywania nieruchomości. Miasto przeżywało wówczas prawdziwy rozkwit, gwałtownie zahamowany przez Potop Szwedzki. Późniejsze prześladowania religijne przyczyniły się do wyjazdu z Węgrowa większości mieszkańców wyznania protestanckiego.
Już w wieku XVI na terenie Węgrowa powstała gmina żydowska. W wieku XVII 20 % mieszkańców Węgrowa stanowili Żydzi. Trudnili się głównie handlem i rzemiosłem. Zakładali swoje dzielnice, budowali szkoły, świątynie i cmentarze. W XIX w. Węgrów stał się ważnym ośrodkiem chasydyzmu. Żydzi mieli tutaj swoich przedstawicieli w Radzie Miasta. W latach 30 XX wieku znaczna część Żydów wyjechała do Palestyny. W okresie okupacji do Węgrowa zaczęli napływać Żydzi wysiedleni z innych części Polski.
W roku 1940 decyzją władz niemieckich na terenie miasta powstało getto dla ludności żydowskiej. Jego krwawa likwidacja rozpoczęła się w roku 1942. Zamordowano wtedy ok. 2000 Żydów, wielu mieszkańców getta wywieziono do obozu w Treblince. Niewielka grupa ocalałych uciekła i ukrywała się w okolicznych lasach i wsiach. Okupanci rozebrali pożydowskie domy, spalili synagogi. Do dnia dzisiejszego na terenie Węgrowa zachowały się nieliczne pamiątki po żydowskich mieszkańcach miasta. Jednym z nich jest dom rabina Morgensterna.
W podziemiach klasztornych wchodzących w skład Zespołu Poreformackiego znajduje się wystawa pt. „Węgrów – miasto wielu kultur i religii”, która przybliża historię dawnych mieszkańców miasta.
Rynek
Sam rynek nie jest obiektem historycznym, jednak w trakcie jego rewitalizacji natrafiono na fundamenty starego ratusza. Wygląd ratusza znano jedynie z portretu fundatora węgrowskich kościołów Jana Dobrogosta Krasińskiego.
Obecnie węgrowski rynek o imponujących wymiarach (100x160 m) jest wizytówką Węgrowa.
Bazylika Mniejsza pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
We wschodniej części rynku węgrowskiego znajduje się Bazylika Mniejsza pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, jest to najstarszy budynek w mieście.
W XV wieku w miejscu tym znajdował się drewniany kościół. Po jego pożarze w XVI wieku wybudowano tutaj nowy gotycki kościół parafialny.
Na przestrzeni wieków świątynia była przekazywana wiernym różnych wyznań.
Od 1558 roku gospodarzem budynku był zbór protestancki, w latach 1565-1592 przekazano go Braciom Polskim. Następnie w 1630 roku kościół ponownie stał się świątynią katolicką.
W roku 1703 budynek niemal doszczętnie spłonął.
Kolejny właściciel Węgrowa Jan Dobrogost Krasiński rozpoczął odbudowę kościoła, w miejsce spalonej świątyni stanęła budowla sakralna w stylu barokowym.
Podczas II wojny światowej w wyniku bombardowania kościół został w nieznacznym stopniu uszkodzony.
Wewnątrz świątyni obejrzeć można 9 malowanych ołtarzy, wykonanych w latach 1707-1708 przez Michała Anioła Palloniego (nadwornego malarza Jana III Sobieskiego) oraz obraz Szymona Czechowicza z XVIII wieku „Taniec śmierci”. Natomiast w zakrystii czeka na miłośników tajemnic słynne lustro Twardowskiego.
Lustro Mistrza Twardowskiego
Zakrystia Bazyliki Mniejszej pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny kryje w sobie przedmiot, który jest jednym z najbardziej znanych obiektów na terenie Węgrowa. Wysoko, tuż pod samym sufitem wisi słynne Lustro Twardowskiego. Wykonane ze stopu srebra, cyny i cynku lustro o wymiarach 56 x 46,5 cm, waży ok. 17 kilogramów i jest osadzone w XVII wiecznej ramie. Na ramie umieszczono łaciński napis, który przetłumaczyć można:„Tym lustrem Twardowski czynił magiczne sztuki, ale obrócone to zostało na służbę Bogu”.
Mistrz Twardowski był postacią prawdziwą i nazywał się Lorenz Dhur. Urodził się w roku 1515 r. w Norymberdze, gdzie studiował medycynę, był też miłośnikiem nauk tajemnych. Na dworze Albrechta Hohenzollerna w Królewcu pełnił funkcję lekarza nadwornego, a następnie został wróżbitą i nadwornym astrologiem księcia Mikołaja Radziwiłła. Wciągnięty w dworską intrygę uczestniczył w seansie spirytystycznym, podczas którego król Zygmunt II August rzekomo ujrzał ducha swojej zmarłej żony. W rzeczywistości monarcha zobaczył sobowtóra Barbary Radziwiłłówny. Nazwisko Mistrza stało się sławne, jednak jego praktyki budziły wiele kontrowersji. Zaczęto nazywać Twardowskiego czarnoksiężnikiem, przypisywano mu niezwykłe zdolności.
Ponoć pod koniec życia Mistrz Twardowski mieszkał we dworze biskupa Franciszka Krasińskiego, któremu przepisał w testamencie sławne lustro. Nie wiadomo jak lustro trafiło do węgrowskiej bazyliki. Budzący grozę przedmiot umieszczono w zakrystii, z dala od ciekawskich spojrzeń.
Według legendy ten kto przejrzy się w lustrze może zobaczyć w nim swoją przyszłość, a nawet samego diabła.
Dom Gdański
Od północnej strony rynku znajduje się barokowy budynek z mansardowym dachem i charakterystyczną gwiazdą na szczycie, nazywany Domem Gdańskim.
Zbudowany w XVII wieku według projektu Wincentego Rachettiego pełnił funkcję placówki handlowej kupców gdańskich. Współcześnie w Domu Gdańskim mieści się Miejska Biblioteka Publiczna. Znajduje się tutaj także Gabinet Zbiorów Regionalnych i Muzeum Tkaniny Podlaskiej. W piwnicach budynku organizowane są wystawy czasowe.
Zespół Poreformacki
Położony 500 metrów od rynku, przy ulicy Kościuszki Zespół Poreformacki składa się z barokowego kościoła pw. Świętych Piotra z Alkantary i Antoniego z Padwy, budynku dawnego klasztoru ojców reformatorów oraz zabudowań gospodarczych.
Zakon Ojców Reformatów pojawił się w Węgrowie za sprawą podskarbiego wielkiego koronnego Jana Kazimierza Krasińskiego. W 1669 roku syn podskarbiego Jan Dobrogost Krasiński uzyskał zgodę kongregacji Ojców Reformatorów na ufundowanie klasztoru w Węgrowie, w wyniku czego w roku 1672 powstały pierwsze zabudowania drewniane, które w późniejszym okresie zamieniono na murowane budynki.
W roku 1715 zakończono budowę budynków klasztornych.
W 1864 roku zgromadzenie reformackie dekretem carskim przestało istnieć, budynek klasztoru uległ konfiskacie, zaś mnichów przesiedlono do Pilicy.
Podczas II wojny światowej podziemia klasztorne służyły miejscowej ludności jako schrony przeciwlotnicze. Po roku 1944 w pomieszczeniach dawnego klasztoru mieściły się różne instytucje państwowe.
W roku 1994 rozpoczął się proces renowacji kościoła i zabudowań klasztornych.
W podziemiach klasztoru znajduje się wystawa muzealna „Węgrów – miasto wielu kultur i religii”, którą można zwiedzać wraz z kościołem od wtorku do soboty w godzinach 10.00-17.00, oraz w niedzielę od 12.30- 15.30. Planując wizytę warto skontaktować się z opiekunem wystawy - tel. 791 176 604.
Dom rabina Morgensterna
Charakterystyczny zielony budynek znajduje się przy ulicy Zwycięstwa 5. Wybudowany w latach 30 XX wieku należał do ostatniego węgrowskiego rabina Jakuba Mendla.
Do 1939 roku społeczność żydowska stanowiła w mieście liczną grupę. Według danych ze spisu powszechnego w roku 1921 w Węgrowie mieszkało 8522 mieszkańców - z czego 4744 narodowości żydowskiej, w 1931 roku w mieście żyło już 5100 Żydów - liczba ludności w tym okresie wynosiła 9416.
Legenda o duchu Barbary Radziwiłłówny
Lustro Mistrza miało ponoć cudowną moc przywoływania zmarłych, o czym przekonał się Zygmunt II August. Jak mówi legenda zrozpaczony po śmierci ukochanej małżonki monarcha poprosił mistrza Twardowskiego o sprowadzenie zmarłej do świata żywych.
Gdy tylko sylwetka kobiety pojawiła się w lustrze Zygmunt rzucił się w jego stronę, chcąc przeciągnąć małżonkę na swoją stronę. Lustro spadło, a na jego tafli pojawiły się pęknięcia, które są widoczne do dzisiaj.
Lustro i Napoleon Bonaparte
Kolejna legenda mówi o Napoleonie Bonaparte, który podczas pobytu w Węgrowie zapragnął na własne oczy przekonać się, czy krążące o lustrze opowieści są prawdziwe. Spojrzał w lustro, chcąc zobaczyć swoją przyszłość, jednak w lustrzanym odbiciu ukazała mu się przyszła klęska napoleońskiej armii w wojnie z Rosją. Przerażony dowódca rzucił lustrem o posadzkę, co spowodowało jego uszkodzenie.
Proboszcz i diabeł w lustrze
Krąży jeszcze inna legenda, tłumacząca powstanie pęknięć na lustrze. Ponoć kiedyś w Węgrowie mieszkał proboszcz, który lubił podziwiać się w lustrze. Pewnego dnia przeglądając się w nim zobaczył diabła. Tak bardzo się przestraszył, że rzucił w lustro pękiem kluczy.
Ślub prezydenta
Warto jeszcze wspomnieć, że w Bazylice Mniejszej w roku 1969 ślub wzięli Lech Wałęsa i pochodząca z okolic Węgrowa Danuta.
Węgrów przywitał nas senną atmosferą małego miasteczka. Historyczne obiekty znajdują się w bliskiej odległości od węgrowskiego rynku, dlatego radzimy zostawić samochód przy rynku i spacerkiem przejść szlakiem pamiątek po dawnych mieszkańcach Węgrowa.
Największą atrakcją miasteczka jest słynne lustro Twardowskiego w Bazylice pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Zawieszone w zakrystii kościoła zwierciadło nie wyróżnia się niczym specjalnym, choć patrząc w odbicie wciąż myśleliśmy o jego magicznych właściwościach. Sprawdziliśmy. Nic się nie wydarzyło. Przyszłość wciąż może nas zaskoczyć 🙂
» Bazylika pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny - ul. Strażacka 5
» Dom Gdański - Rynek Mariacki 11
» Zespół Poreformacki – ul. Tadeusza Kościuszki 27 a
» Ekspozycja muzealna w podziemiach poreformackiego klasztoru - "Węgrów- miasto wielu kultur i religii" informacje: http://www.klasztorwegrow.pl/ekspozycja-muzealna-23920
» Dom Rabina Morgensterna – ul. Zwycięstwa 5
» Kościół Ewangelicko-Augsburski Świętej Trójcy - ul. Gabriela Narutowicza 20
» Cmentarz Ewangelicki – na końcu ul.Ewangelickiej
» Rozpoczynając zwiedzanie miasta najwygodniej zostawić samochód w pobliżu wielkiego rynku