Początki miasta
Pierwsza wzmianka o Czerwińsku pochodzi z roku 1065 roku. Miejscowość rozwijała się w oparciu o dwa ośrodki osadnicze: biskupi - położony na wzgórzu cmentarnym, oraz znajdujący się na wzgórzu klasztornym gród książęcy.
W roku 1373 część biskupia Czerwińska otrzymała prawa miejskie, części klasztornej prawa miejskie nadano w roku 1582.
Miasto położone na szlaku handlowo – transportowym, łączącym Mazowsze z Pomorzem było ważnym punktem na mapie kraju.
Funkcjonowała tutaj liczna grupa kupców, mieszkańcy trudnili się rolnictwem, rybołówstwem, rzemiosłem i transportem rzecznym.
Powstanie świątyni
W roku 1124 Zakon Kanoników Regularnych wybudował w Czerwińsku potężną świątynię romańską p. w. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny oraz klasztor Augustianów.
Wzniesienie świątyni przyczyniło się do rozwoju osady, która przyciągała wielu wiernych z całego kraju. Okres intensywnego rozwoju miasta przypadł na wiek XV, i trwał nieprzerwanie do wieku XVII.
Potop szwedzki i odrodzenie miasta
Niestety w kolejnych latach stojące na drodze pochodu wojsk szwedzkich miasto zostało poważnie zniszczone.
Ożywienie nastąpiło pod koniec XVIII wieku, wraz z osiedleniem się w mieście Żydów. Duże znaczenie miał też intensywny rozwój żeglugi parowej na Wiśle.
W 1869 roku zaborcy odebrali Czerwińskowi prawa miejskie. Decyzja ta była odpowiedzią na udział mieszkańców miasta w powstaniu styczniowym.
Czerwińsk podczas wojen światowych
Szczęśliwie podczas I wojny światowej miasto nie odniosło większych zniszczeń. Nadal rozwijał się tutaj handel oparty na transporcie rzecznym.
Podczas II wojny światowej Niemcy zgładzili całą ludność żydowską, jaka zamieszkiwała w Czerwińsku. Przed wojną Żydzi stanowili niemal 50 % całej ludności miejscowości. Okupanci wyrzucili z klasztoru księży Salezjanów i otworzyli tam szkołę policyjną.
Okres powojenny
Za czasów Polski Ludowej znaczenie Czerwińska zmalało. Transport rzeczny zastąpiono rozbudowaną infrastrukturą drogową. Miasto znalazło się nieco na uboczu, z dala od ważnych szlaków komunikacyjnych.
Na początku roku 1955, w wyniku reformy administracyjnej, Czerwińsk zmienił swoją nazwę na Czerwińsk nad Wisłą. Natomiast 65 lat później w roku 2020 Czerwińsk nad Wisłą zyskał statut miasta.
Nad miastem góruje wybudowany na wysokiej skarpie zespół klasztorno-kościelny, którego centralną częścią jest Bazylika Matki Bożej Pocieszenia, nazywana także Bazyliką Zwiastowania Najświętszej Marii Panny. Potężna budowla jest jednym z największych kościołów romańskich w Polsce.
Świątynię wraz z sąsiadującym klasztorem wzniesiono w XII wieku
Na przestrzeni wieków świątynia była wielokrotnie przebudowywana.
W roku 1497 powstały gotyckie elementy kościoła: kruchta, dzwonnica i mur.
Na początku wieku XVI drewniane stropy zastąpiono gotyckim sklepieniem gwiaździstym.
W wieku XVIII wzmocniono fasadę świątyni, w kościele pojawiły się ołtarze boczne św. Augustyna i Świętego Krzyża.
Gospodarze sanktuarium
Do roku 1819 gospodarzami sanktuarium byli bracia Augustianie. Zmuszono ich do opuszczenia klasztornych murów, w ich miejsce w sanktuarium zamieszkały norbertanki z Płocka.
W roku 1923 w zespole klasztorno-kościelnym pojawili się Salezjanie, którzy do dnia dzisiejszego opiekują się sanktuarium.
Świątynia staje się bazyliką
Status bazyliki mniejszej kościół w Czerwińsku otrzymał w roku 1968. Natomiast w roku 1970 nastąpiła koronacja obrazu Matki Boskiej koronami papieskimi, przeprowadzona przez kard. Stefana Wyszyńskiego.
Cenne freski
W południowej nawie bazyliki znajdują się unikatowe romańskie freski, najstarsze z nich pochodzą z II połowy XII wieku.
Ścienne malowidła odkryto podczas prac renowacyjnych przeprowadzonych w połowie XX wieku. Bezcenne freski ukryte były pod dwunastoma warstwami innych malowideł ściennych.
Cudowny obraz
W centrum ołtarza głównego zlokalizowany jest obraz z wizerunkiem Matki Boskiej Czerwińskiej.
Ołtarz powstał w latach 30 XVII wieku, zaś uważany za cudowny obraz Matki Boskiej Czerwińskiej namalował w roku 1612 Łukasz z Łowicza, na zlecenie Kanoników Regularnych. Część badaczy uważa, że artysta nie był autorem obrazu, dokonał jedynie jego renowacji.
W roku 1648 biskup płocki ogłosił obraz Matki Boskiej Czerwińskiej cudownym. Rok wcześniej o powrót do zdrowia modlił się przed obrazem król Władysław IV.
Romański portal
Ciekawym elementem architektonicznym we wnętrzu bazyliki jest częściowo zrekonstruowany portal romański pochodzący z pierwszej połowy XII wieku. Prawdopodobnie wykonano go we Włoszech. Oryginalnymi elementami są tutaj trzy zdobione łuki. Według jednej z legend rycerze króla Jagiełły w drodze na bitwę z Krzyżakami ostrzyli o kolumny portalu swoje miecze.
Niepozorne drzwi
W południowej nawie bazyliki znajdują się oryginalne drzwi romańskie. Kiedyś do drzwi przybita była antaba (metalowy uchwyt), w kształcie głowy lwa.
Antaba symbolizowała prawo azylu użyczanego przez kościół, do którego wnętrza mógł zakołatać każdy ścigany. Malutka ludzka głowa wystająca z paszczy lwa symbolizowała bowiem ludzki grzech.
Niestety wykonana z brązu antaba została skradziona w 1940 roku przez Dagoberta Freya (austriackiego historyka sztuki biorącego udział w grabieży dzieł sztuki na terenach Polski). Antaba ponownie pojawiła się na zabytkowych drzwiach w grudniu 2021 roku, jest to replika skradzionego uchwytu.
Klasztor
Budynek klasztoru wzniesiony został w stylu romańskim. W murach klasztoru schronienie znaleźć mogli mieszkańcy miasta podczas wrogich najazdów. Był on też miejscem, gdzie odbywały się synody oraz sejmy.
W skrzydle zachodnim tzw. Jagiełłowym znajdowały się gościnne pokoje dla podróżujących po kraju władców. W 1907 roku skrzydło zostało rozebrane.
W lutym 1933 roku w wyniku pożaru zabudowania klasztorne zostały znacznie uszkodzone.
W drugiej połowie XX wieku, dzięki staraniom gospodarzy obiektu - braci Salezjanów zrekonstruowano zachodnie skrzydło klasztoru. Odbudowane skrzydło wschodnie przystosowano do potrzeb nowicjatu.
W pomieszczeniach klasztoru mieszczą się dwa muzea. Pierwsze to Muzeum Misyjne prezentujące pamiątki misyjne przywożone przez misjonarzy salezjańskich z całego świata. Drugim jest muzeum poświęcone pamięci salezjanina kardynała Augusta Hlonda, który był prymasem w latach 1926-1948.
Sanktuarium Pomnikiem Histrorii
W roku 2021 opactwo w Czerwińsku wpisano na listę Pomników Historii. Tytuł ten został ustanowiony w roku 1994 i jest nadawany obiektom mającym szczególne znaczenie historyczne dla kultury naszego kraju.
Przeprawa wojsk króla Jagiełły
Na początku lipca 1410 roku w Czerwińsku Władysław Jagiełło wraz ze swoim wojskiem przeprawił się przez Wisłę po drewnianym moście łyżwowym.
Według kronik Jana Długosza most został złożony w ciągu pół dnia. Do budowy mostu zużyto około 1200 metrów sześciennych drewna.
Wciągu trzech dni przez most przeprawiono:
około 18 tysięcy jazdy, 4 tysięcy pieszych, 30 dział ,8 tysięcy wozów z wyposażeniem i zaopatrzeniem, ciągniętych przez 10 tysięcy wołów.
Cała kolumna rozciągała się na około 140 kilometrów.
Po tej operacji most spławiono do Płocka, w celu późniejszego wykorzystania konstrukcji. Już we wrześniu 1410 roku most ponownie stanął na Wiśle, tym razem koło Aleksandrowa Kujawskiego. Po moście przeprawiła się armia polska powracająca z Prus. Lokalizacja mostu nie jest dokładnie znana.
Dalsze losy konstrukcji nie są znane, historycy podejrzewają, że był on jeszcze kilkukrotnie wykorzystywany przez króla Władysława Jagiełłę.
Zakopany skarb
Przed wiekami w bazylice znajdowały się bezcenne skarby, po których dzisiaj nie ma już śladu.
Władysław Jagiełło po wygranej bitwie z Krzyżakami złożył w bazylice swój hełm druciany.
Król Jan Kazimierz po zwycięstwie pod Beresteczkiem przywiózł tutaj chorągwie kozackie.
Nikt nie wie, co stało się z tymi cennymi pamiątkami. Ponoć przedmioty te znajdować się mogą w skrzyniach zakopanych na terenie opactwa.
Urodzona w Czerwińsku
W roku 1911 w Czerwińsku nad Wisłą urodziła się słynna polska aktorka, tancerka i choreografka Loda Halama.
Czerwińsk na ekranie
Klimatyczny Czerwińsk docenili także filmowcy. W miasteczku kręcono sceny do filmów „Cwał”, „Szamanka”, "Być jak Kazimierz Deyna", serialu "Glina 2".
Monumentalna bazylika w Czerwińsku jest pełna niespodzianek. Widząc surową sylwetkę świątyni spodziewaliśmy się podobnego wystroju wnętrza, tymczasem w środku urzekł nas barokowy przepych. W kilku miejscach odkryto stare mury, dzięki czemu można zobaczyć jak kościół wyglądał w minionych wiekach. Opuszczając czerwińskie sanktuarium warto odwiedzić miejski rynek, przy którym znajduje się najstarszy dom w Czerwińsku.
» Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia -
ul. Klasztorna 23, 09-150 Czerwińsk n. Wisłą ;
» Kontakt: tel.: 784 447 768
» https://czerwinsk.salezjanie.pl/
» Samochód zaparkować można na niewielkim parkingu przy ulicy Klasztornej
» Zwiedzanie bazyliki możliwe jest poza godzinami nabożeństw
» Park wokół klasztoru można zwiedzać bez ograniczeń czasowych
» Muzeum Misyjne oraz Muzeum Augusta Hlonda dostępne jest dla grup zorganizowanych lub wcześniej zgłoszonych. e-mail: czerwinsk@salezjanie.pl